Eldhúsreyfarar Nönnu

Árið sem hvarf

31/12/2009

Ég hef skrifað áramótapistil síðan ég byrjaði að blogga; þetta er sá áttundi líklega. Eins og venjulega fletti ég þeim gömlu upp og las þá. Og sé að ég byrja venjulega á að tala um að þetta hafi verið skrítið ár, um breytingar og óvissu og eitthvað í þeim dúr. Og kem svo með einhver kryptísk komment um að það sem hafi skipt mig mestu máli á árinu sé eitthvað sem ég hafi ekkert minnst á og muni ekki segja frá á blogginu.

Og þetta hefur allt saman verið satt og rétt. Þetta var skrítinn áratugur, það var mikið um breytingar og mikil óvissa og ég hafði ýmsar áhyggjur og sorgir sem ég vildi ekki deila með öðrum.

En núna, í miðri helvítis kreppunni, ber svo við að mér finnst árið bara ekkert hafa verið sérlega skrítið, það voru engar breytingar hjá mér, sáralítil óvissa og lífið hefur bara verið nokkuð gott við mig og mína. Ég sagði held ég um síðustu áramót að ég ætti von á að 2009 yrði betra ár en 2008 og það hefði ekkert með hrun að gera. Og það stóðst.

Reyndar finnst mér að 2009 hafi runnið hjá eins og sandur úr greipum manns; það situr afskaplega lítið eftir. Að sumu leyti var eins og tíminn væri hálffrosinn og allt í hægagangi. Og hér á ég ekki við Ísbjörgu – nei, ég sá þetta þegar ég fór að leita að jólaskrautinu í desember og fann það ekki uppi á skápnum þar sem ég geymi það venjulega; karfan reyndist standa á gólfinu í vinnuherberginu úti í horni, ég hafði aldrei gengið frá henni eftir jólin í fyrra. Það varð einhvernveginn svolítið táknrænt fyrir árið í mínum huga.

Jú, ég mætti á mótmælafundi og tók smáþátt í búsáhaldabyltingunni í janúar en þegar mestu lætin voru var ég samt að skurka í búsáhöldum heima í eldhúsi, við vorum að mynda fyrir bókina mína. Sem kom svo út í apríl og hefur gengið afskaplega vel. Ég er líka mjög sátt við hana – þetta er sú af bókunum mínum sem ég er sjálf ánægðust með. Enda fékk ég að ráða því sem ég vild. Meira að segja nafninu, það hefur nú ekki verið venjan.

En mér finnst samt að tíminn hafi hálfpartinn staðið í stað á árinu en um leið hafi það liðið mjög hratt hjá. Kannski spilar inn í að ég var með annan fótinn í átjándu öldinni meirihluta ársins, var að ritstýra Ísland í aldanna rás. Kannski hefur það sitt að segja að það var ekkert sem braut árið upp, ég tók ekkert samfellt sumarfrí og fór ekki í neina utanlandsferð, líklega í fyrsta skipti í tíu ár eða meira. Ég lifði það nú alveg af.

Fyrir utan utanlandsferðaleysi er fátt sem hefur breyst. Jú, afborganir af lánunum mínum hafa hækkað slatta. Jú, það er dýrara að kaupa í matinn en maður hugsar þá bara meira um hvað er verið að kaupa. Jú, rauðvínið hefur hækkað og það saxast á púrtvínsbirgðirnar og það er náttúrlega ekki nógu gott … Og svo hækka náttúrlega skattarnir og það verður allt skorið niður; í fyrra var talað um að botninum yrði náð 2009, nú er það víst 2010. Takk, útrásarvíkingar og Davíð, segi ég nú bara.

En ég er bjartsýnismanneskja að eðlisfari. Og á fullan frystiskáp af góðærismat og fullan vínskáp af misgóðu stöffi. Og einhverntíma fer landið að rísa aftur.

Þegar allt kemur til alls erum við enn ein ríkasta þjóð í heimi. Og ætlum að sprengja fyrir nokkur hundruð milljónir áður en þessum degi lýkur.

Merkt sem Gangur lífsins, Veraldargengið | Stikkorð , , — 2 athugasemdir

Helenutrifli

30/12/2009

Hef ekki verið í neinu bloggstuði yfir jólin. En þau voru ágæt. Þorláksmessuboðið tókst afskaplega vel, fullt af góðum gestum, ekki miklir afgangar … Aðfangadagurinn var mjög ljúfur, maturinn vel heppnaður þótt ég gæti ekki notað ofnana (bilun í rafmagni á eldavélinni, gasið í fínu lagi) en það kom ekki að sök, ætlaði hvort eð er ekki að nota ofn nema rétt til að klára andabringurnar og það var svosem alveg eins hægt að gera það á pönnunni. Hefði kannski gegnt öðru máli ef ég hefði ætlað að vera með humargratín eða eitthvað svoleiðis í forrétt, pörusteik eða kalkúna með ofnbökuðu grænmeti í aðalrétt og súkkulaðisoufflé í eftirrétt. Þá hefði ég verið í vondum málum.

(Það hefði nú örugglega reddast samt, gratínið hefði bara breyst í súpu eða eitthvað ámóta, steikin eða kalkúninn hefði farið á útigrillið og souffléið hefði orðið eitthvað allt annað, það er alltaf hægt að gera eitthvað úr súkkulaði.)

Kannski er það ótrúlegt kæruleysi að fara inn í aðfangadag með mjög óljósar hugmyndir um hvað maður ætlar að elda en ég geri það samt oft, er býsna vel birg af ýmsu hráefni í frysti, ísskáp og öðrum skápum og er hvort eð er lítið fyrir að fara eftir uppskriftum. (Ég veit að ég ráðlagði hér um daginn að plana allt fyrirfram. Það átti bara ekki við mig …) Í þetta skipti vissi ég bara þegar ég vaknaði um morguninn að ég ætlaði að gera forrétt úr humri og aðalrétturinn yrði andabringur. Svo að ég tók hvorttveggja úr frysti. Hafði engar áhyggjur af eftirréttinum, eins og ég var að segja er alltaf hægt að gera eitthvað úr súkkulaði. Skrapp reyndar í Bónus en aðallega til að kaupa ferskt salat.

Ég endaði á að snöggsteikja humarinn úr smjöri og örlitlum hvítlauk og flambera hann með vænni skvettu af Calvados. Tók svo humarinn af pönnunni, hellti rjóma á hana og lét sjóða niður, kryddaði og bar fram með sem sósu. Með þessu voru bara salatblöð og sneiðar af afskaplega góðu brauði sem barnabörnin mín bökuðu daginn áður, steiktar úr smjöri á pönnu.

Aðalrétturinn var andabringur, fullsteiktar á pönnunni í þetta skipti og kryddaðar með pipar og salti og örlitlu fersku rósmaríni. B0rnar fram með steiktum kastaníum, brúnuðum kartöflum, smákartöflum sem voru forsoðnar, velt upp úr hveiti krydduðu með pipar, salti og papriku og steiktar dökkgullinbrúnar í andafeiti, rauðkál bragðbætt með skógarberjasultu, kanel og engifer og sósa úr andakrafti, bragðbætt með villisveppadufti, rósmaríni, timjani og vænni skvettu af Pedro Ximenes-sérríi.

Þetta var nú ekkert slæmt.

Ég hafði eiginlega ætlað að hafa steiktar perur með öndinni en hætti við þegar ég komst loksins að niðurstöðu við sjálfa mig um eftirréttinn, einhverntíma upp úr hádegi á aðfangadag. Þá mundi ég nefnilega eftir trifli sem mér þykir afskaplega gott en hafði ekki gert lengi og í því eru perur.  Niðursoðnar, reyndar. Eftir að ég hafði fullvissað mig um að ég ætti allt sem til þurfti hætti ég því við steiktu perurnar með öndinni og bjó til Helenutriffli i staðin.

Þessi uppskrift er eftir góða kunningjakonu mína, Helen Saberi, sem starfaði lengi með Alan Davidson sem ég hef alltaf litið á sem minn mentor. Hún setti hana saman í tilefni af sjötugsafmæli hans ef ég man rétt, um það leyti sem þau voru að skrifa saman bókina Trifle, sem fjallar einmitt um sögu triflisins, þess merka eftirréttar, og alls konar afbrigði af því. Ég var þeim ögn innanhandar og þýddi meðal annars trifliuppskrift úr Mat og drykk Helgu Sigurðardóttur, sem birtist svo í bókinni. Líklega má reyndar segja að margir af vinsælustu eftirréttunum eigi rætur að rekja til triflis – allir þessir réttir með möndlumakrónum eða svamptertubotni, ávextir ofan á og svo rjómi eða kókosbollur eða marens, bráðið súkkulaði og annað – þetta er í rauninni trifli. Og tíramísú og slíka rétti má líka rekja til triflis. Hér er annars skemmtileg grein um trifli og þar er einmitt minnst á þau Helen og Alan.

Ég var einhverntíma fyrir langalöngu með þessa uppskrift í Gestgjafanum (svolítið öðruvísi reyndar) og sagði þá frá uppruna hennar en einhver hefur ekki lesið það nægilega vel því að seinna rakst ég á uppskriftina á netinu og þá hét þetta trifli Helenu fögru. Nú er Helen afskaplega lagleg og yndisleg kona en ég held að henni þætti mjög fyndið að frétta af þessu. Vissulega er til klassískur franskur eftirréttur sem heitir Perur Helenu fögru og inniheldur bæði perur (ekki úr dós) og súkkulaði en á annars ekkert skylt við triflið hennar Helen.

Maður þarf eiginlega að eiga trifliskál. Eða ókei, það er ekki bráðnauðsynlegt en svona eftirréttir eru flottastir í glerskál á fæti, víðri skál með flötum botni. Það má svosem líka nota aðrar skálar.

Einhverjum finnst kannski skrítið að súkkulaðið skuli vera brætt í perusafanum því það er jú alltaf verið að prédika að það megi enginn vökvi komast að súkkulaði þegar er verið að bræða það. Sem er rétt, þannig séð – en ef bæði vökvinn og súkkulaðið eru við sama hitastig í upphafi er allt í lagi. Og um að gera að hita þetta nógu rólega og taka af hitanum um leið og súkkulaðið er bráðið.

Helenutrifli

12 – 15 fingurkexkökur (ladyfingers; eða eins og þarf á botn skálarinnar)
e.t.v. 2-3 msk líkjör, en má líka sleppa
1 stór dós niðursoðnar perur
150 g gott dökt súkkulaði
250 g mascarponeostur, mjúkur (mikilvægt – taktu hann úr kæli með góðum fyrirvara)
3 msk flórsykur, eða eftir smekk
125 ml rjómi, léttreyttur
smávegis saxaðar möndlur eða hnetur ef einhver vill

Fingurkexinu raðað á botninn á skálinni (ef skálin er niðurmjó má vera allavega tvöfalt lag í miðjunni). Meirihlutanum af perusafanum dreypt yfir, e.t.v. ásamt einhverjum líkjör. Kexið á allt að blotna og mýkjast en það þarf þó að passa að setja ekki of mikinn vökva svo það verði strax að graut. Perunum raðað ofan á – ég raða þeim í hring og læt mjóa endann snúa inn. 5 msk af perusafa settar í pott, súkkulaðið brotið í bita og sett út í, hitað rólega og hrært stöðugt þar til súkkulaðið er bráðið. Þá er meirihlutanum af því hellt yfir perurnar. Mascarponeostinum hrært saman við léttþeytta rjómann og flórsykurinn og blandan þynnt ögn með perusafa. Dreift yfir súkkulaðið og perurnar og afganginum af súkkulaðinu hellt yfir. E.t.v. skreytt með söxuðum möndlum eða hnetum. Kælt vel.

Engin mynd. Triflið var uppurið þegar ég mundi eftir myndavélinni.

Merkt sem Uppskriftir | Stikkorð , , — Skrifa athugasemd

Letingjakökur …

15/12/2009

Hér er uppskrift fyrir þá sem nenna ekki að baka (til dæmis mig, þessa dagana). Eða eru með bilaðan ofn. Eða þykir hnetusmjör gott … Tilbreyting frá þessum venjulegu súkkulaði-kornflexkökum. Þessar eru fituminni en reyndar sætari líka. Mætti líka blanda kókosmjöli saman við.

Hnetusmjörs-kornflexkökur

Hnetusmjörs-kornflexkökur

Hnetusmjörs-kornflexkökur

150 g sykur

250 g ljóst síróp

50 g smjör

250 g hnetusmjör

1 lítri kornflex

Sykur, síróp og smjör sett í pott og hitað þar til allt er samlagað og smjörið bráðið. Látið sjóða við vægan hita í 2-3 mínútur. Þá er potturinn tekinn af hitanum og hnetusmjörinu hrært saman við og síðan kornflexinu. Sett í hrúgur á bökunarpappír með skeið og látið kólna.

Annars er eins gott fyrir mig að vera í bökunarstuði á morgun. Þá kemur dóttursonurinn, mikill áhugamaður um bakstur og matargerð, í heimsókn sérstaklega til að baka með mér. Þá verða allavega bakaðar súkkulaðibitakökur, svo mikið er víst.

(ef maður er sérlega latur má hella öllu stöffinu í ferkantað, pappírsklætt form eða bara á bökunarplötu, slétta úr því (ekki mjög þunnt), láta storkna og skera svo í bita)

Merkt sem Uppskriftir | Stikkorð — 3 athugasemdir

Góðviðri, góðæri, byggingarkranar og ísskápar

13/12/2009

Ég hef svolitlar áhyggjur af veðrinu, það er allt of hlýtt. Ekki að mér sé neitt í nöp við hlýindi per se, en það er skinkan sem er í pækli úti á svölum sem ég ber fyrir brjósti, hún þolir ekki svona sumarveður mjög lengi. Fylgist allavega vel með henni, lít á hana daglega, skoða pækilinn og sný skinkunni. Og hún er í fínu lagi enn. Sýnist samt á spánni að ekki fari að kólna neitt fyrr en á þriðjudag í fyrsta lagi.

Súkkulaði-Liebherr

Súkkulaði-Liebherr

Ég hef oft óskað þess að hafa almennilega kæligeymslu – ísskápurinn minn er reyndar fínn en dugir illa fyrir tólf kílóa skinkur, kalkúna og þess háttar. Svo er hann af merkinu Liebherr og ég fæ alltaf ákveðinn góðærishroll þegar ég sé vörumerkið. Sumarið 2007, þegar ég vann inni í Síðumúla, gerði ég mér það stundum að leik að telja byggingarkrana sem sást til á leiðinni úr strætó. Þeir voru held ég flestir sextán eða sautján og á þeim flestum stóð LIEBHERR stórum stöfum. Þetta var ég að dunda mér við vegna þess að veturinn áður hafði vinur minn sagt mér frá kenningunni um sambandið milli fjölgunar byggingarkrana og hættu á fjármálahruni. Og þeim fór fjölgandi. En svo fór ég að vinna vestur á Bræðraborgarstíg og það voru ívið færri kranar á þeirri leið. Þeim fjölgaði reyndar líka fyrst í stað.

En ísskápurinn minn er semsagt af þessu þenslumerki. Var þó keyptur haustið 2003, það var varla byrjað nokkurt góðæri þá, var það? Mig vantaði bara ísskáp sem væri bara ísskápur, ekki með frysti, og það var ekkert sérlega mikið úrval af svoleiðis. Þannig að ég keypti þann besta (og dýrasta) sem ég fann og hef svosem aldrei séð neitt eftir því. Ætli hann sé ekki það næstdýrasta sem ég hef nokkurntíma keypt (íbúðir ekki meðtaldar)? Ég hef nefnilega aldrei keypt bíl. Svo að jújú, hann er svolítið góðæristengdur kannski.

Hann er semsagt orðinn sex ára og alveg eins og nýr (allavega þegar ég nenni að þrífa hann almennilega og pússa stálið). Ég hélt samt í fyrradag að nú væri hann að gefa sig (er nefnilega búin að lesa/heyra alveg óvenju mikið af frásögnum af biluðum heimilistækjum að undanförnu, aðallega þó uppþvottavélum og þvottavélum). Ég opnaði hann og það kviknaði ekkert ljós og þegar ég leit á skjáinn efst á framhliðinni sem á að gefa til kynna hvert hitastigið er í skápnum logaði ekkert ljós þar heldur.

Ég hef lært af biturri reynslu að þegar þannig stendur á er sniðugt að byrja á að gá hvort heimilistækið sé í sambandi og öryggið hafi ekki slegið út. Svona áður en maður hringir á viðgerðarmann. Svo að ég gerði það og allt í lagi. Var farin að velta fyrir mér hvort maður næði í viðgerðarmann á föstudagskvöldi, ekki mundi nú maturinn haldast óskemmdur í skápnum alla helgina – en þá rak ég augun í svona rosalega patent takka við hliðina á skjánum þarna efst. Þessi sniðugi takki var merktur ON/OFF og þegar ég prófaði að ýta á hann kviknuðu öll ljós og allt í sómanum. Og þá rifjaðist upp fyrir mér að skömmu áður hafði ég teygt mig í bretti sem geymt er uppi á skápnum og átti eitthvað erfitt með að ná því og studdi handarjaðrinum við skápbrúnina og líklega einmitt beint á takkann.

Þetta er nú bara dæmi um vanafestu mína (og fattleysi, en það er annað mál). Á gamla isskápnum, sem ég átti í mörg mörg ár, var enginn svona sniðugur takki, maður þurfti að taka ísskápinn úr sambandi til að slökkva á honum. Þannig að ég er búin að eiga þennan góðærisskáp í sex ár og hef aldrei tekið eftir takkanum þótt hann hafi blasað við mér á hverjum einasta degi og oft á dag …

Merkt sem Gangur lífsins | Stikkorð , , , — 8 athugasemdir

Beikonsulta

11/12/2009
Beikonsulta

Beikonsulta

Stundum rekst ég á hugmyndir/uppskriftir sem ég verð að prófa. Stundum af því að þær eru svo girnilegar, stundum af því að þær eru svo undarlegar. Það sem ég var að prófa í dag fellur í seinni flokkinn. Ekki að hún væri neitt ógirnileg þótt sumum þyki það trúlega, heldur einmitt vegna þess að hún virkaði svolítið … absúrd. Eða hvað? Er beikonsulta kannski eitthvað sem er á hvers manns diski núorðið og ég er bara ekki að fylgjast með?

Í þessari sultu eru náttúrlega ýmsir þættir úr amerískum bröns. Beikon, hlynsíróp, kaffi … og ég held hún sé æði út á amerískar pönnukökur. Ég er bara búin að prófa hana eintóma og með osti og það var ekki alveg að marka hið síðarnefnda því eini osturinn sem ég átti var verulega aldurhniginn og verulega bragðmikill og kæfði eiginlega sultuna alveg. Hún var hins vegar býsna góð ein sér.

Ég þarf reyndar aðeins að fínisera uppskriftina áður en ég birti hana (henni er steypt saman úr nokkrum uppskriftum sem ég fann á netinu) en þetta er allt í áttina; ég geri aðra sultu á næstu dögum til að vera með á Þorláksmessu og þá lofa ég uppskriftinni. Hlutföllum alltsvo; innihaldið breytist varla nema ég ákveði að krydda hana örlítið með t.d. kanil eða engifer, held þó ekki. En í þessari sultu er annars beikon, rauðlaukur, hvítlaukur, púðursykur, hlynsíróp, sterkt kaffi, sæt austurlensk chilisósa, eplaedik og pipar.

Og já, hún er frekar spes.

Merkt sem matur | Stikkorð , — 5 athugasemdir

Eggnog og hausinn á ET

10/12/2009

Ég var að velta því fyrir mér, af því að ég er nú viðurkennt alheimsátorítet um eggnog, hvort ég ætti að búa mér til eitthvað af slíku til að gæða mér og öðrum á svona á jólaföstunni.

En nei, held ekki. Finnst betra að drekka koníakið eins og það kemur fyrir og vera ekkert að flækja málin með eggjum og rjóma og svoleiðis. Það á betur heima í tertum og búðingum.

Jólamatarundirbúningurinn hér á bæ hófst annars eins og oft áður á því að við mæðgurnar fórum í Nóatún og keyptum stærðar svínslæri; þau eru oftast á bilinu 10-13 kíló og þetta var einmitt 11,5 kg. Nú bíður það eftir því að ég sjóði upp á krydduðum saltpækli og dröslist svo niður í geymslu að sækja kerald til að hella honum í og láta svo lærið liggja í honum til 22. desember eða svo, en þá verður það tekið inn og soðið vel og lengi, gljáð og kælt.

Þorláksmessuskinkan gengur af sögulegum ástæðum undir nafninu Hausinn af ET hér á bæ.

Merkt sem matur | Stikkorð , , — Skrifa athugasemd

Það hefur fátt breyst …

09/12/2009

Ég var að fletta fyrstu eintökunum af Ísland í aldanna rás – 1700-1799 sem voru að koma til okkar úr prentsmiðju í dag. Er búin að vera býsna upptekin af því verki frá því seint í fyrravetur þótt ég hafi raunar gripið í önnur verk með; en ég ritstýrði bókinni semsagt og þótt hún sé þónokkuð seinna á ferðinni en ráð var fyrir gert (nema hvað ég er búin að tala um 15. desember frá því snemma í haust svo að út frá því er hún viku á undan áætlun), þá hefur þetta eiginlega gengið ótrúlega vel. Og ég er semsagt, eins og allavega Facebook-vinir mínir vita, búin að vera á kafi í átjándu öldinni mikinn hluta ársins og er rétt að koma inn í þá 21. núna.

Átjánda öldin er, þrátt fyrir allar sínar hörmungar og hallæri og eymd og volæði, afskaplega skemmtileg öld og áhugaverð. Og ég er þeirrar skoðunar að það sé búið að vera mér ákaflega hollt að vera þar með annan fótinn þetta árið. Ég væri örugglega miklu svartsýnni og neikvæðari ef ég hefði ekki samanburðinn. Ég heyri stundum fólk kvarta óskaplega undan ástandinu í nútímanum, líkja því jafnvel við móðuharðindi, og þá veit ég, búin að liggja í lýsingum á raunverulegum hörmungum móðuharðindanna, ekki hvort ég á að hlæja eða gráta. Bágindi nútímans verða eitthvað svo ósköp léttvæg við hliðina á því sem forfæður okkar og formæður þurftu að þola.

En það er hægt að bera fleira saman. Á átjándu öldinni var líka verið að þæfa um alls konar hluti á þingi, þingmenn mættu illa og það var kvartað yfir því, þeir voru fullir (áttu reyndar til að draga upp korða, það gerist til allrar hamingju ekki núna); auðnuleysingjar og kotbændur voru hengdir eða dæmdir á Brimarhólm eða lágmark kaghýddir fyrir smáþjófnað en einn forfaðir minn og félagi hans sem stálu stórfé fengu ekki aðra refsingu en fjórtán daga upp á vatn og brauð, enda voru þeir fínir menntamenn og áttu ættingja á réttum stöðum. Það var hrepparígur og drykkjusvall og framhjáhald og verslunarokur og dýrtíð.  Það hefur ekkert breyst, sagði sonur minn hvað eftir annað þegar hann var að lesa hluta af próförkinni og er alveg rétt hjá honum. Þegar grannt er skoðað hefur ekkert breyst nema umhverfið, Íslendingar eru sjálfum sér líkir.

En þrátt fyrir alla eymdina og volæðið var til fullt af bjartsýnismönnum á átjándu öldinni. Eins og húnvetnski bóndinn sem spreytti sig á tóbaksræktun.

Og þótt mataræðið væri kannski frekar fábrotið (ég las matseðlil skólapilta í Skálholti fyrir barnabarnið. Hún var ekki mjög hrifin) var það samt ekki eins fábrotið og okkur hættir til að halda núna og það var líka verið að reyna ýmislegt nýtt – Magnús Ketilsson sýslumaður í Búðardal reyndi að rækta spergil og það var verið að gera tilraunir með ræktun á spínati og margs konar grænmeti, sem sumt er fyrst núna farið að verða algengt hér. Íslendingar reyndu að fylgjast með tískunni og þarna eru greinar um tónlist og myndlist og bókmenntir og galdra og margt annað. Og jú, mataræði.

Átjánda öldin er tímabil sem er þess virði að kynna sér. Sjálfs þess vegna og ekki síður fyrir daginn í dag.

Merkt sem Veraldargengið | Stikkorð , , , — 3 athugasemdir

10 leiðir til að lifa jólaundirbúninginn af

07/12/2009

Mér datt í hug að setja hér – með smávegis breytingum – grein sem ég skrifaði fyrir nokkrum árum. Hún á alveg eins við núna.

Jólin eiga að vera gleðileg, það vitum við öll. Allir eiga að vera í jólaskapi, hlakka til, kætast, skemmta sér við jólaundirbúninginn, sneiða hjá jólastressinu og eiga svo yndisleg jól.

Þannig er það bara ekkert endilega. Ástæðurnar geta verið margar og við sumar þeirra er erfitt að ráða en jólin eru tími fyrir fjölskyldu og vini, fyrir samvistir og samveru.

En við þurfum að byrja á því að komast sjálf í gegnum allan jólaundirbúninginn og það er ekkert endilega auðvelt. Fyrst af öllu þarf að gera sér grein fyrir þremur grundvallaratriðum:

* Það er engin skylda að hlakka til jólanna. Þú ert ekkert viðundur þótt þér finnist jólin ekkert rosalega æðisleg.

* Það er í rauninni afskaplega fátt sem maður verður að gera fyrir jólin. Þau koma þótt sitthvað vanti, eins og Trölli komst að sællar minningar.

* Um leið og þú áttar þig almennilega á þessu tvennu, þá stóraukast líkurnar á að þú farir að hlakka til jólanna …

Þá er það komið á hreint og nú er að leita leiða til að gera jólin ánægjulegri. Eða léttbærari, eftir því hvernig á málin er litið:

Jólahlaðborð (reyndar Þorláksmessuhlaðborð ...)

Jólahlaðborð (reyndar Þorláksmessuhlaðborð ...)

1. Jólahefðir eru góðar, jólakvaðir slæmar. Ekki búa til aðventukrans bara af því að allar vinkonur þínar gera það. Og ef þér finnst ekki hægt að sleppa því, gerðu þá eitthvað einfalt. Eða kauptu tilbúinn krans og bættu svolitlu við skreytinguna. Ekki gera paté af því að þú hefur lesið í blaði að það sé svo jólalegt. Gerðu paté ef þig langar virkilega í gott paté. Ekki gera jólasælgæti bara af því að þér finnst að þú eigir að gera það með börnunum, heldur af því að þér finnst gaman að því. Og veldu einfaldar uppskriftir, kókoskúlur, súkkulaðihúðað marsípan og þess háttar, ekki fyllta konfektmola eða annað slíkt – ekki nema þér finnist virkilega gaman að konfektgerð. Þá er það líka sjálfsagt.

2. Eyddu smátíma í sjálfa(n) þig. Kannski ertu að vinna næstum alla daga í desember og svo bíða heimilisstörfin og jólaundirbúningurinn þegar heim kemur – en það getur verið ótrúlega dýrmætt að finna sér þó ekki sé nema stutta stund til að slaka á, fara í gott bað, hreiðra um sig í sófahorninu eða undir sæng með góða bók, spila uppáhaldstónlistina (og það þurfa sko ekki að vera jólalög), hugsa um góðu stundirnar, leyfa sér að hlakka til jólanna – eða hlakka til að þau verði búin, eftir því sem við á.

3. Ekki eyðileggja jólagleðina með stöðugum áhyggjum af því hvað þú munir nú bæta á þig mörgum kílóum og hvað verði erfitt að ná þeim af sér eftir jólin. Ef þú borðar sæmilega hollan mat svona yfirleitt ættu jóladagarnir ekki að breyta svo miklu. Jú, kannski bætirðu svolítið á þig – en líklega er hluti af kílóunum bara aukin vökvasöfnun út af salta matnum og þú losnar við þetta þegar mataræðið verður hversdagslegt á ný. Þangað til annað kemur í ljós allavega …

4. Ekki fara á jólahlaðborð með vinnunni. Ekki nema þig langi virkilega til þess. Þú veist alveg hvernig þetta verður: Hundrað og fimmtíu manns eða svo, allir í röð kringum borðið, fá sér mislystuga bita af hverjum diski, hrúga öllu saman, kúfa diskinn sem mest af því að fólk nennir ekki að standa hvað eftir annað í röð og þá er kannski það sem mann langaði í búið, þannig að hreindýrapatéið rennur saman við síldina og maður borðar rækjusalat með purusteikinni og þakkar bara fyrir ef hægt er að fá sérstakan disk fyrir eftirréttina svo að maður sleppur við ris à l’amande með kalkúnasósu. Maður borðar alltof mikið af brimsöltu og reyktu kjöti og drekkur alltof mikið með og endar á að sofa óvart hjá Sveinbirni í bókhaldinu (til að koma í veg fyrir misskilning: Það er enginn Sveinbjörn að vinna í bókhaldinu á mínum vinnustað).

Farðu í staðinn út að borða á einhverjum góðum stað í rólegheitum. Jafnvel í miðri viku. Það verður örugglega betra og skemmtilegra og sennilega ódýrara. Ég fór fyrir nokkrum árum á jólahlaðborð með vinnufélögunum. Dæmigert í alla staði. Nema ein konan við borðið var grænmetisæta og það hafði verið beðið um sérstakan mat fyrir hana, sem þjónninn færði henni á borðið. Forrétt og aðalrétt. Við hin dauðöfunduðum hana öll þar sem við sátum yfir samsullinu okkar.

5. Þegar þú ákveður jólamatseðilinn skaltu ekki bara hugsa um hvað ,,verður“ að vera í matinn og hvað þér finnst best og hvað fer vel saman. Farðu líka í gegnum undirbúninginn og matreiðsluna í huganum – eða skrifaðu allt niður á blað. Búðu jafnvel til tímaplan og skrifaðu niður hvað þarf að gera, hvenær og hvernig. Þá lendirðu ekki í því að vera með flókinn forrétt, aðalrétt og meðlæti sem verður að sinna öllu á sama tíma – eða standa uppi á aðfangadag með þrjá rétti sem allir þurfa að vera í ofninum samtímis á mismunandi hitastigi og þú ert bara með einn ofn – eða átta þig á því á aðfangadagsmorgni að það þarf víst að láta kalkúninn þiðna í tvo sólarhringa. Það er kannski ekki þörf á að skipuleggja allt út í æsar en það borgar sig að hafa nokkurn veginn á hreinu hvað þarf að gera og í hvaða röð.

6. Það er nóg af freistingum fyrir krakka á aðventunni og um jólin og sykurmagnið sem þau láta ofan í sig getur verið óhugnanlega mikið. Allur þessi sykur til viðbótar við spennuna og tilhlökkunina sem tengist biðinni eftir jólunum gerir þau ofvirk og óþekk. Reyndu að draga úr gosdrykkja- og sætmetisneyslunni, bjóddu í staðinn upp á ávaxtasafa, niðurskorna ávexti og annað slíkt. Ekki eintóman sykur.

7. Ef þú ert með börn sem þurfa að fá í skóinn, mundu þá að jólasveinarnir eru fyrirhyggjusamir náungar og eru með allt tilbúið áður en gluggavesenið hefst. Kaupa fullt af smádóti (eða búa það til á jólasveinaverkstæðinu) og geyma það á góðum stað þar sem börn ná ekki til. Þeir lenda þess vegna aldrei í því að átta sig á því rétt áður en þeir fara í háttinn að það er ekkert til sem gæti hentað í skóinn. Nema kannski kartöflur.

8. Láttu aðra sjá um erfiðið. Nei, ég er ekkert endilega að tala um að karlinn eigi að baka smákökurnar og krakkarnir að sjá um jólahreingerninguna. Þótt það gæti verið góð hugmynd. Jólaundirbúningurinn á að skiptast jafnt á milli allra rétt eins og jólagleðin. En það er ekkert að því að kaupa kökurnar úti í búð – eða kaupa tilbúið deig ef þú vilt smákökuilm í húsið, borga einhverjum fyrir að gera hreint, láta pakka gjöfunum inn fyrir sig í búðinni, kaupa tilbúnar skreytingar í staðinn fyrir að eyða heilum sunnudegi í að föndra þær þegar þér finnst ekki einu sinni gaman að föndra, hafa forsoðnar kartöflur með jólasteikinni af því að enginn vill standa kófsveittur við að flysja kartöflur þegar nóg annað er að gera í eldhúsinu (og svo er víst beiskt bragð af þessum nýsoðnu, heyrði ég um daginn). Þú gerir það sem þú vilt og hefur tíma til, ekki það sem öðrum finnst að þú eigir að gera.

9. Ert þú einn af þeim sem stikar upp og niður Laugaveginn eða hring eftir hring í Kringlunni á Þorláksmessu með örvæntingarglampa í augunum í leit að jólagjöf handa konunni þinni og finnur ekkert? Sko – ég veit ekki hvort ég á nokkuð að vera að segja það en – hvernig væri að vera ekkert að bíða fram á Þorláksmessu? Eða jafnvel aðfangadagsmorgun. Búðirnar eru opnar frameftir allan desembermánuð, manstu?

10. Ef þér finnst að þú eigir að baka smákökur fyrir jólin – eða ef þig langar að baka smákökur, því að það eru ekki bara sérvitringar eins og ég (eða ofurhúsmæður, eins og ég er ekki) sem finnst gaman að smákökubakstri, þá skaltu passa að velja réttu kökurnar. Ekki baka kökurnar sem engum þykja í rauninni neitt sérstakar og eru bara bakaðar af því að það hefur alltaf verið gert í þinni fjölskyldu. Bakaðu kökur sem öllum (eða einhverjum) þykja góðar. Ekki baka kökur sem kosta mikla fyrirhöfn, tíma og erfiði en er hægt að fá næstum því jafngóðar úti í næstu búð. Bakaðu einfaldar kökur úr hrærðu eða hnoðuðu deigi – eitthvað sem þarf svo bara að setja á plötuna og stinga í ofninn. Ekki baka sörur – eða nei, best að endurskoða þetta: Ekki baka sörur þótt þær séu uppáhaldssmákökur einkasonarins, ef þú átt mágkonu sem nennir að baka þær og aumkar sig yfir drenginn.

Og að lokum: Ekki geyma kökurnar til jólanna. Smákökur eru til að borða á aðventunni. Það er nóg annað góðgæti á borðum um jólin.

Merkt sem Gangur lífsins, matur | Stikkorð , , — 9 athugasemdir

Að borga fyrir vatn

06/12/2009
Falskir ... whatever

Falskir ... whatever

Ég átti grísahakk og beikon í ísskápnum, hafði reyndar ætlað að gera eitthvað allt annað en þar sem ég er búin að vera lasin um helgina ákvað ég að gera eitthvað fljótlegt og einfalt – eiginlega hálfgerða míni-útgáfu af fölskum héra, það mætti líklega finna eitthvert nafn á þessa beikonvöfðu döndla en ef ég kallaði það til dæmis falskan íkorna er ekki víst að það þætti mjög freistandi titill … en allavega, þetta var fljótlegt og alveg ágætt. Með gufusoðnu spergilkáli og salati. Og sósu.

Sósa, já. Það var til efniviður í hana. Ég var eiginlega steinhissa að sjá hvað kom mikill safi úr ekki meira magni af hakki. Þetta voru 400 g af hakki (og við það bættist 1 lítill laukur) en vökvinn i eldfasta mótinu var rúmlega 100 ml. Semsagt nærri fjórðungur af þyngdinni. Á umbúðunum stóð að innihaldið væri svínahakk, vatn 12% og kartöflusterkja. Og ég er að velta fyrir mér, af hverju í ósköpunum? Af hverju er ekki bara hægt að selja manni hakk, ómengað? Ég væri sko alveg til í að borga aðeins meira fyrir það – svínahakk er, þegar allt kemur til alls, hræódýr matur sem er hægt að gera fullt af góðum hlutum úr. Þessi 400 grömm kostuðu rétt um 250 krónur. Eða líklega er réttara að segja að 300 grömm af svínahakki hafi kostað 250 krónur, hitt er jú vatn.

Svo að líklega ætti þetta að heita falskir eitthvað, það væri réttnefni.

En þetta er auðvitað minnsta málið því hakkið er svo ódýrt að grammið af vatni kostar út af fyrir sig ekki mikið. Öðru máli gegnir um vatnið sem sprautað er í kjúklingabringur, til dæmis. Það getur maður þurft að borga ansi háu verði.

Merkt sem matur | Stikkorð , — Skrifa athugasemd

Vínarterta og söruskyldan

05/12/2009
Sjö laga vínarterta

Sjö laga vínarterta

Það verður þó aldrei sagt ég sé ekki byrjuð á jólabakstrinum, hvað sem öllum flensum líður; ég bakaði áðan sjö laga vínartertu með kryddaðri sveskjusultu. Kannski meira vesturíslensk en íslensk núorðið en uppskriftin er þó að mestu tekin upp úr einhverri gamalli íslenskri matreiðslubók, nenni ekki að fletta því upp núna, kannski Kvennafræðaranum eða Matreiðslubók fyrir fátæka og ríka. En góð er hún og batnar reyndar heilmikið við að bíða í nokkrar vikur.

Nú þarf hún bara að kólna vel (ég legg hana nefnilega saman á meðan botnarnir eru enn volgir og sultan heit, þannig gengur sultan vel inn í kökuna og hún verður betri fyrir vikið) og svo pakka ég henni inn og geymi fram á Þorláksmessu. Sultan er krydduð með kanel og negul og botnarnir sjálfir með nýsteyttum kardimommum svo bragðið verður býsna jólalegt. Annars má auðvitað nota rabarbarasultu.

Ég veit svosem ekki enn hvað ég nenni að baka núna, á liðnum árum hefur þetta verið svona frá einni sort upp í sautján. Bara eftir því í hvernig skapi ég er og hvernig stendur á hjá mér. Það eru engar skyldur eða kvaðir; mér þykir reyndar verra ef ég fæ ekki hnetu- og núggatkökur og kókoskökur en jólin eru ekkert ónýt. Og í fyrra sá barnabarn númer eitt um jólabaksturinn að mestu leyti. Ég er sífellt að verða óþarfari …

En mér dettur ekki í hug að baka sörur. Bara svo það sé á hreinu. Mér finnst það of mikið vesen og ég er ekkert það hrifin af þeim. Þaðan af síður lakkrístoppum. Eða dísætum marenskökum yfir höfuð. Allt í lagi með eina og eina (nema mér finnst lakkrís ekki eiga heima í kökum) en ég er miklu meira fyrir öðruvísi kökur. Minna sætar og gjarna meira kryddaðar.

En líklega er ég í minnihluta. Stundum sýnist manni að það sé algjör skylda hverrar góðrar húsmóður (sem ég er reyndar ekki, ókei) að baka böns af sörum. Eða allavega kaupa þær og þykjast hafa bakað þær. Einkasonurinn hefur mikið dálæti á sörum en hann verður þá bara að baka þær sjálfur eða koma sér vel við mágkonu mína.

Annars er rétti tíminn núna til að rifja upp svolitla sörusagnfræði.

Merkt sem matur | Stikkorð , , — 10 athugasemdir
« Eldri færslur


Um höfund

Nanna Rögnvaldsdóttir

Sarpur

Síður

Flokkar